Ιστορία

Το Γύθειο πήρε την αρχαία ονομασία του μετά την Επανάσταση του 1821, ενώ επί Τουρκοκρατίας ονομαζόταν Μαραθόνησι. Απέναντι από την πόλη βρίσκεται ένα μικρό νησί, η Κρανάη, στο κέντρο της οποίας υψώνεται ο πύργος του Τζαννήμπεη της οικογένειας Γρηγοράκη. Η Κρανάη συνδέεται με την πόλη με κρηπίδωμα που κατασκευάστηκε το 1898.

Το 195 π.Χ. η πόλη παραδόθηκε στους Ρωμαίους μετά από πολιορκία. Με συνθήκη ο Τίτος Φλαμινίνος απέσπασε από τη Σπάρτη το Γύθειο και άλλες παράλιες πόλεις και δημιούργησε μια ομοσπονδία (Κοινόν των Λακεδαιμονίων), που επί Αυγούστου μετονομάστηκε σε Κοινόν των Ελευθερολακώνων. Από τότε το Γύθειο έγινε σπουδαίο εμπορικό και βιοτεχνικό κέντρο και λιμάνι, που εξήγαγε πορφυρίτη λίθο, ενώ διέθετε βιομηχανία κατεργασίας της πορφύρας. Το 395 μ.Χ. ερημώθηκε από τις λεηλασίες των Γότθων.

Με το ξέσπασμα της Επανάστασης του 1821 οι Γρηγοράκηδες, που ήταν μέλη της Φιλικής Εταιρείας, ύψωσαν την επαναστατική σημαία στις 23 Μαρτίου στο Μαραθονήσι και το κατέστησαν ορμητήριο του ελληνικού στόλου.
Το 1830 το Γύθειο εξεγέρθηκε όταν οι Βαυαροί θέλησαν να γκρεμίσουν τους μανιάτικους πύργους.
Το 1852 προσχώρησε στο θρησκευτικό κίνημα του μοναχού Παπουλάκου γιατί είχε αντιμοναρχική χροιά, και υπήρξε από τους πρώτους τόπους όπου επικράτησε η επανάσταση του 1862.